سوختگی و عوارض آن

سوختگی و صدمات ناشی از آن


ﻫﺮﮔﺎه اﻧﺮژي درﯾﺎﻓﺘﯽ ﺑﺪن ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ آن در ﺟﺬب ﺑﺎﺷﺪ ، ﺻﺪ ﻣﺎﺗﯽ  ﺑﻮﺟﻮد ﻣﯽ آﯾﺪ ﮐﻪ آن را ﺳﻮﺧﺘﮕﯽ ﻣﯽ ﻧﺎﻣﻨﺪ . در واﻗﻊ ﺳﻮﺧﺘﮕﯽ ﺿﺎﯾﻌﺎﺗﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در اﺛﺮ ﺣﺮارت ﺷﺪﯾﺪ ، ﻣﻮاد ﺷﯿﻤﯿﺎ ﯾﯽ ، ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺮق ، ﺗﺎﺑﺶ اﺷﻌﻪ در ﭘﻮﺳﺖ و ﻏﺸﺎء ﻣﺨﺎﻃﯽ اﯾﺠﺎد ﻣﯽ ﮔﺮدد . ﺑﻪ آﺳﯿﺐ ﻫﺎي ﻧﺎﺷﯽ از ﻣﻮاﺟﻬﻪ ﭘﻮﺳﺖ و اﻧﺪام ﻫﺎي ﺳﻄﺤﯽ ﺑﺪن ﺑﺎ ﺣﺮارت ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﯾـﺎ ﻏﯿﺮ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﺳﻮﺧﺘﮕﯽ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد .

سوختگی یکی از صدماتی هست که به علل مختلف ایجاد می  شود که شایعترینها آنها سوختگی به علت آب جوش در منزل می باشد بیشتر در اثر بی احتیاطی والدین و جاسازی نامناسب وسایل برفی مانند سماور و یا کتری ایجاد می شود .

سوختگی عبارت است از هر گونه آسیب به پوست , مخاط و بافتهای زیر پوست که با حرارت مستقیم یا غیر مستقیم ایجاد می شود .پوست بعنوان یک  سد در برابر نفوذ عوامل بیماریزا و اجسام خارجی عمل می کند و مانع از خارج شدن مایعات بدن می گردد ولی زمانی که سو ختگی روی می دهد , این اعمال بدرستی انجام نگرفته و مشکلاتی به وجود می آید .

آسیب های پوست معمولا در دما ی کمتر از۴۳ درجه سانتیگیرد ایجاد نمی شود . درجه حرارت های بین ۴۴ تا ۵۵ درجه آسیب قابل ملا حظه ای به بافتهاوارد می آورد . درجه حرارتهای بالاتر از ۵۶ درجه سانتیگراد , پروتئینهای بدن را منعقد کرده و ساختار پوست را در زمان کوتاهی تخریب می کند .

علل سوختگی

سوختگی به علل مختلف ممکن است اتفاق بیفتد که از آن جمله می توانیم اشعه خورشید, نقطه آتش, جریان برق در ولتاژی ها بالا حرارت مرطوب ناشی از بخار آب گرم, مواد مذاب, مواد داغ شده, مواد شیمیایی(اسیدها و بازها ), اشعه رادیو اکتیو و مواد منفجره جنگی را نام ببریم. سوختگی ها را بر اساس عامل ایجاد به چهار نوع تقسیم می کنند:
۱- سوختگی های حرارتی
۲- سوختگی های شیمیایی     
۳- سوختگی های الکتریکی 
۴- سوختگی های تابشی

درجه سوختگی

سوختگی درجه اول (سطحی ) : این سوختگی تنها لایه خارجی پوست را متاثر می سازند و با قرمزی, تورم خفیف, حساس بودن و درد, بدون وجود تاول مشخص می شود و با درمان مناسب ظرف دو تا پنج روز بدون بر جای ماندن اثر (اسکار سوختگی) بهبود می یابد و نمونه آن آفتاب سوختگی می باشد که معمولا با پوست اندازی بهبود می یابد.
سوختگی درجه دوم (به دو درجه عمقی و سطحی تقصیم می شود): این سوختگی تمام لایه خارجی پوست را در بر می گیرد و به لایه داخلی پوست هم کشیده می شود. تشکیل تاول, تورم, ترشح مایع و درد شدید مشخصه سوختگی درجه
۲ به شمار می آید.
بهبودی سوختگی همراه با اثر (اسکار ) کم بوده و با درمان مناسب حدوداً در عرض حدود
۳ هفته الیتام می یابد.
سوختگی درجه سوم (تمام عمق پوست ): این سوختگی شدید به تمام لایه های پوست و به داخل چربی زیر پوست , عضلات و استخوانها گسترش می یابد, تغییر رنگ (به رنگ ذغالی, سفید یا قرمز آلبالویی ), چرمی شدن, سوختن پوست, ظاهر خشک, درد شدید یا عدم وجود درد(به علت سوختن پایانه های حسی درد) از مشخصات این نوع سوختگی به شمار می آید.
بهبودی مناسب پوست وقسمت آسیب دیده نیازمند پیوند پوستی از مناطق سالم است. در این نوع سوختگی , شوک و از دست رفتن مقادیر زیادی از مایعات بدن روی می دهد. 

وسعت سوختگی

وسعت سوختگی به صورت درصدی از کل سطح بدن بیان می شود. به مقدار سطحی از بدن گفته می شود که دچار آسیب گردیده، به طور کلی هرچه سطح وسیعتری از بدن دچار سوختگی باشد، وخامت حال مصدوم بیشتر خواهد بود.
برای تعیین وسعت سوختگی از قانون نه  و کف دست استفاده می شود.
قانون کف دست: کف دست خود مصدوم برابر
۱ درصد از وسعت سوختگی می باشد
بر طبق این قانون
۹ تایی:

در بزرگسالان: هر قسمت از بدن به ضرایبی از نه تقسیم می شود که به شرح زیر می باشد:

·        سر و گردن ۹%
·        هر دست
۹%   
·        هر پا
۱۸%
·        جلوی تنه
۱۸%
·        پشت تنه
۱۸%
ناحیه تناسلی
۱%

این قانون در مورد کودکان نیز صادق است ولی در قسمت سر و اندام تحتانی کمی متفاوت می باشد به شرح زیر:
·  سر و گردن
۱۸%
· هر دست
۹%
· هر پا
۵/۱۳%                                               
. جلوی تنه
۱۸%    

.پشت تنه ۱۸% 

                                                              
  درصد سوختگی در کودکان
مثال: کودک ۵ ساله به علت سوختگی با آب جوش در تمام قسمت جلوی تنه و کل یک اندام فوقانی و تحتانی مراجعه کرده, درصد سوختگی او چیست؟
درصد
۵/۴۰ = ۵/۱۳ +۹ +۱۸

اقدامات اولیه در سوختگی ها

-اولین اقدام کنترل و مهار آتش سوزی و دور کردن مصدوم از منطقه ایجاد کننده سوختگی می باشد.
لباسها، انگشتر، ساعت، دستبند و … را از تن مصدوم خارج کنید
- ناحیه سوخته را حداقل
۱۰ دقیقه در آب سرد و ترجیحاً استریل غوطه ور کنید. این کار فقط برای حدود ۴۵ تا ۳۰ دقیقه بلافاصله بعد از سوختگی موثر است و درد را هم تسکین می دهد.  
- روش انجام سرد کردن قسمت سوخته به این صورت است که جریان آب سرد را از بالای محل سوخته به سمت سوختگی هدایت کنید. این روش را برای نواحی سوختگی وسیع(بیشتر از
۲۰%) استفاده ننمائید. زیرا احتمال عفونت را افزایش می دهد.
- در سوختگی شدید، به مصدوم اکسیژن بدهید. بیشتر افرادی که  دچار سوختگی می شوند، در اثر استنشاق دودهای حاصله خفه می شوند لذا دادن اکسیژن با حجم زیاد (
۶ لیتر در دقیقه)به مصدوم کمک شایانی خواهد کرد. 
- سریعاً عوامل تعیین کننده اهمیت سوختگی را تعیین نمائید و قسمت سوخته را با استفاده از پانسمان خشک و استریل بپوشانید. هرگز از پمادهای آنتی بیوتیک جهت سوختگیها استفاده ننمائید و تاولها را نترکانید.  
اگر فاصله مصدوم تا مرکز کمتر از
۲۰ دقیقه باشد، وقت را برای ارزیابی طولانی یا پانسمان کامل او تلف ننمائید.
تاولها
به تجمع مایعات به صورت یک حباب زیر پوستی که قابل رویت باشد، تاول گویند و علائم آن عبارتند از:
- تجمع مایع زیر پوست به صورت یک حباب
- درد در اثر لمس یا فشار
- تورم و قرمزی دور تاول
 اقدامات و کمکهای اولیه در مورد تاول
۱-تاولهای کوچک را با استفاده از محلول ضد عفونی و گاز استریل پانسمان نموده و بپوشانید.
۲- تاولهای بزرگ نیز می بایست پانسمان و بانداژ شوند و تا حد امکان جلوی ترکیدن تاولها را بگیرید.
۳-چون گاهی تاولها ممکن است دردناک باشد و در شرایط غیر استریل و آلوده و در حین کار بترکد و یا تاول بیش از 2 سانتی متر مربع قطر داشته باشد، لذا در شرایط استریل با استفاده از یک سر سوزن استریل مایع آن را تخلیه نمائید.
سوختگی حرارتی
این سوختگی در اثر تماس یک منبع ضعیف یا قوی انرژی حرارتی با بدن ایجاد
می گردد.

سوختگی شیمیایی

بسیاری از مواد شیمیائی مانند اسیدها و بازها(مانند مواد پاک کننده قوی) در اثر تماس با بدن می توانند باعث ایجاد آسیبهای جزئی یا شدید بافتی شوند.
سوختگی ناشی از مواد شیمیائی تا زمانی که بوسیله بافت غیر فعال شود یا خنثی گردد و یا با آب رقیق شود، ادامه یافته و به بدن آسیب می رساند. ممکن است روند سوختگی برای زمان طولانی بعد از تماس اولیه ادامه پیدا کند.
سوختگیهای قلیائی جدی تر از سوختگیهای اسیدی هستند. زیرا مواد قلیائی بیشتر در بدن نفوذ می کنند و مدت زمان بیشتری فعال باقی می ماند. در حالیکه مواد اسیدی پس از سوزاندن یک لایه از پوست و انعقاد پروتئینهای پوست بر روی لایه ای که خود تشکیل داده اند میمانند و در عمق بدن نفوذ نمی کنند.

اقدامات و کمکهای اولیه در سوختگی های شیمیایی

در تمام سوختگیها (خواه اسیدی و خواه قلیائی) قسمت آلوده را با مقادیر زیاد آب بشوئید. در سوختگیهای اسیدی و قلیائی آسیب عمدتاً ظرف ۳ دقیقه بعد از تماس مصدوم با ماده شیمیایی ایجاد می شود. بنابراین شستن قسمت سوخته مصدوم در اولین دقایق بعد از تماس آسیب را کاهش می دهد. 
درآوردن لباسهای آلوده، امکان مواجه پوست با مواد شیمیایی جذب نشده را کاهش می دهد. این کار را زمانیکه در حال شستن سوختگیهای مصدوم هستید انجام دهید. آب را بدون هیچ فشاری به کار ببرید زیرا فشار آب باعث نفوذ مواد شیمیایی به قسمتهای عمقی تر بافتها می شود. از آب روان استفاده کرده و بدن را با فشار کم و جریان ملایم به مدت زیاد شستشو دهید.

سوختگی های الکتریکی ( برق گرفتگی)

برق گرفتگی یکی از عوامل تهدید کننده حیات محسوب می شود. حتی با وجود فقط یک شوک الکتریکی خفیف، مصدوم میتواند دچار صدمات داخلی شدید شود. جریان ۱۰۰۰ ولت یا بیشتر به عنوان ولتاژ بالا محسوب می شود ولی جریان ۲۲۰ ولت خانگی هم می تواند مرگ آفرین باشد.  بیشتر سوختگیهای الکتریکی، سوختگی درجه سه هستند.

مکن است در اثر عبور جریان الکتریکی از بدن سوختگی ایجاد گردد.نواحی قابل رویت آسیب دیده عمدتاً در نقاط ورود و خروج جریان برق می باشند هر چند که در مسیر جریان یعنی در درون بدن مصدوم نیز مسیری از آسیب دیدگی داخلی وجود خواهد داشت.موقعیت و جهت قرار گیری زخم های محل ورود و خروج جریان می تواند شما را از وسعت احتمال آسیبهای پنهان و همچنین میزان احتمال بروز شوک آگاه سازد. در اثر اصابت رعد و برق و یا تماس با جریان برق ولتاژ بالاو یا پایین ممکن است سوختگی بروز نماید شوک حاصله از جریان الکتریکی می تواند باعث ایست قلبی گردد اگر مصدوم بیهوش باشد ضروری ترین اولویت برای شما به کار بستن الفبای احیا می باشد البته پس از آنکه مطمئن شده باشید که امنیت کافی برای شروع و انجام اقدامات برقرار می باشد.

سوختگی های ناشی از رعد وبرق

نگرانی اصلی در مورد آسیبهای ناشی از رعدوبرق، احتمال ایجاد ایست قلبی یا تنفسی است. اکثراً رعدوبرق مستقیماً به یک مصدوم برخورد نمیکند بلکه ابتدا به اماکن مجاور اصابت کرده و سپس به مصدوم  بر می خورد.
توصیه های ضروری در زمان وقوع رعدوبرق:
۱- زیر درختان تک و بلند در مناطق باز قرار نگیرید.
۲- از قرار گرفتن در مناطقی که صاعقه را به خود می گیرد مانند ایستادن روی تپه بپرهیزید.
۳- از آبهای سرباز دوری کنید.
۴- وسایل فلزی را از خود دور کنید.
۵- از دوچرخه یا موتورسیکلت پیاده شوید.
۶- از سیم برق و خطوط فلزی دوری کنید.
۷- چمباتمه بزنید ولی روی زمین دراز نکشید.

درمانهای غیر جراحی اسکار های سوختگی

 راه هاي مختلف جراحي و غيرجراحي براي درمان اسکارهاي سوختگي وجود دارد . پزشکان و بيماران برحسب شرايط ، تصميم به انجام يک يا چند روش ترکيبي براي اين درمان ها مي گيرند . درمان هاي غيرجراحي مي توانند از انجام اعمال جراحي جلوگيري و يا يک عمل جراحي وسيع را به عمل کوچکتري تبديل نمايند . اقدامات غيرجراحي شامل وارد آوردن فشار يا استفاده از بانداژها يا لباس هاي فشارنده ، ايجاد کشش هاي طولاني مدت بر روي اسکار، استفاده از پوشش هاي سيليکاني ، ماساژ تراپي ، تزريق موادي به داخل اسکار ، سرما درماني و غيره مي باشد که در ذيل به اين موارد پرداخته شده است :

فشار و پوشش هاي فشارنده :

   سالهاست که استفاده از فشار بر روي اسکار به عنوان يک روش درماني پذيرفته شده است اگرچه هنوز مطالعات کنترل شده دقيق براي اثرات واقعي لباس هاي فشارنده بر روي اسکار وجود ندارد . به علاوه ساز و کار دقيق درمان هاي فشاري و چگونگي عملکرد آن ناشناخته است . تئوري هاي موجود شامل اين موارد است :  1- کمک به چيده شدن مجدد کلاژن ها به صورت خطي و موازي . 2- کاهش جريان خون اسکار و به تبع آن افزايش فعاليت آنزيم کلاژناز که سبب تخريب کلاژن هاي اسکار  مي گردد . 3- کاهش تورم در ناحيه . 4- تخريب فيبرو بلاست ها . 5- کاهش سنتز و ساخته شدن کلاژن ها .

   با اين حال هنوز هم اثرات فشار بر روي اسکار به طور گسترده موضوع تحقيقات مختلف مي باشد و يکي از درمان هاي استاندارد باليني براي اسکارهاي سوختگي محسوب مي گردد . زخم هاي سوختگي که طي مدت کمتر از 2 هفته ترميم شده اند از نظر استانداردهاي درماني نيازي به درمان هاي فشارنده ندارند . زخم هايي که بين 14 تا 21 روز ترميم شده اند داراي ريسک بالاتري هستند . در اين موارد و در مواردي که از گرافت پوستي استفاده شده است لازم است درمان فشارنده انجام شود . در موارد پرخطري چون کودکان ، افراد داراي سابقه اسکار و افرادي که پوست تيره دارند بهتر است حتي درصورتيکه زخم طي کمتر از 2 هفته بهبود يافته باشد از درمان هاي فشاري استفاده شود . اين نوع درمان بايد هر چه زودتر شروع شود . در واقع اعتقاد بر اين است که به مجرديکه پوست بيمار بتواند فشار ناشي از درمان را تحمل کند بايد اين کار صورت گيرد . بانداژهاي الاستيک ، گريپ هاي خودچسب، دستکش هاي مخصوص و بانداژها و اسپلنيت هاي مناسب ديگر مي توانند به کار گرفته شوند . اين وسايل را مي توان حتي بر روي لباس يا پوشش هاي ديگر نيز به منظور به حداقل رساندن آسيب به پوست تازه به کار برد . از لباس هاي فشارنده نيز هر چه زودتر بايد استفاده کرد . اين نوع لباس ها به صورت آماده توسط کارخانجات مختلفي ساخته شده اند و در طرح و سايزهاي متنوع وجود دارند برخي از اين لباس ها در لايه دروني خود پوشش هاي سيليکوني و نرمي دارند که براي حداقل رساندن آسيب بافتي و کمک به نرم شدن اسکارها طراحي گرديده است . در شرايط عدم دسترسي مي توان اين نوع پوشش ها را به صورت سفارشي دوخت . بهتر است اين لباس ها به طور دائم پوشيده شوند غير از مواردي که بيمار از مرطوب کننده هاي پوست استفاده مي کند و يا به حمام مي رود . همچنين بهتر است هر 3 ماه يکبار از لباس هاي جديد استفاده شود تا فشار لازم همچنان باقي بماند . حداقل زمان پوشيدن لباس هاي فشارنده 8-6 ماه و معمولاً به مدت 12 تا 18 ماه است . لايه داخلي لباس هاي فشارنده از لحاظ عملکرد اين لباس ها بسيار مهم است و شامل موادي چون الاستومر ، فوم ، سيليکون پوشش ژل ، وترموپلاستيک است . در ابتداي کار ، بيمار چند ساعت در روز ازين لباس ها استفاده مي کند و اين زمان به تدريج تا 24 ساعت افزايش مي يابد . در صورت هرگونه آلرژي به اين پوشش ها بايد استفاده از آن قطع گردد .

سيليکون :

   سيليکون به صورت ورقه و يا ژل مورد استفاده قرار مي گيرد و مي تواند به تنهايي و يا همراه با پوشش هاي فشاري بکار رود . مکانيسم هاي متعددي براي چگونگي تأثير اين ماده عنوان شده است که شامل : آبرساني ، ايجاد فشار ، تغييرات حرارتي ، انتقال اکسيژن و جذب ماده سيليکوني توسط بافت است . با اين حال هنوز ساز و کار دقيق اثر اين ماده ناشناخته است . پوشش هاي سيليکوني را بايد به مدت حداقل 2 ماه و روزانه حداقل 12 ساعت ، مورد استفاده قرار داد . ژل و پوست بايد کاملاً تميز باشند و روزانه شسته و خشک شوند تا هم مؤثر باشند و هم از عوارضي چون راش پوستي ، خارش و حساسيت و ماسيدگي ممانعت گردد . بسياري از لباس هاي فشارنده و ماسک هاي فشارنده صورت لايه داخلي سيليکوني دارند .

استفاده از کشش و اسپلينت :

   کشش طولاني براي افزايش طول يک اسکار که دچار جمع شدگي است و عضو را نيز جمع مي کند کاربرد دارد . ايجاد يک فشار ملايم به مدت طولاني بخصوص روي مفاصل ، مي تواند به اصلاح کنتراکچر و جمع شدگي کمک کند . اين امر با طراحي اسپلينت هاي مناسب يا گچ گيري هاي پياپي و مسلسل انجام مي شود و به خصوص در مواردي که زخم سوختگي درحال ترميم است از جمع شدگي بعدي ممانعت مي کند . براي فلکسيون دست و مچ مي توان از اين روش و پوشش هاي سيليکوني همزمان استفاده کرد .

ماساژ بافت نرم :

   استفاده از ماساژ به عنوان يک روش غيرجراحي باعث کاهش حساسيت اسکار ، کاهش تورم و نرم کردن بافت مي شود و در برخي موارد خارش را نيز کم مي کند . بيمار مي تواند از ماساژ دستي يا الکتريکي براي اين منظور استفاده کند . اين عمل بايد 3 تا 5 بار در روز به مدت 15 – 10 دقيقه انجام شود .

تزريق به درون اسکار :

   تزريق استروئيد ، به درون بافت اسکار تازه از رشد اسکار جلوگيري کرده يا اندازه آن را کوچک مي کند . در مطالعات بسياري ديده شده است که درمان همزمان و ترکيبي ، از تزريق درون ضايعه همراه با سيليکون و يا بانداژهاي فشارنده مي تواند مؤثرتر باشد . البته تزريق اين ماده درون اسکارهاي خيلي وسيع به دليل محدوديت تجويز امکان پذير نمي باشد . تزريق بايد با دوزه mg/m1 5-5/2  شروع شده و در صورت تحمل و عدم عارضه مي توان در اوقات بعد آنرا افزايش داد . فاصله تزريق معمولاً 4-3 هفته مي باشد . از تزريق  5FU  و اينترفرون نيز براي درمان اسکارهاي کنترا کته استفاده شده است که در صورت نياز در مقالات ديگري به آنها پرداخته خواهد شد .

 

 تزریق چربی در سوختگی

(برای بهبودی و ترمیم اسکار های ناشی از آن)


سلولهای بنیادی سلولهایی هستند كه قابلیت تمایز به بیش از یك جمعیت را دارا می باشد .سلول های جنینی ومغز استخوان مهمترین منبع سلولهای بنیادی هستند ، اما استفاده از سلولهای جنینی ومغز استخوان كار دشواری است .
اخیرا محققان به این مهم دست یافته اند كه بافت چربی درست مانند مغز استخوان یك منبع ایده آل برای سلولهای بنیادی می باشد .

چربی تصفیه شده واماده تزریق منبع غنی از سلولهای بنیادی می باشد كه قابل تمایز به بیش از یك سلولی می باشد واین سلولهای بنیادی در بافت چربی است كه می تواند در ترمیم والتیام اسكار سوختگی نقش ایفا كند .این سلولها قادرند علاوه بر ایجاد سلولهای مختلف ، سبب ایجاد عروق جدید شوند واین خود اساس استفاده از تزریق چربی در درمان اسكارهای كلوئید وهپیرتروفیك می باشد .

این روش در بهبود اسكارهای وسیع سوختگی بدن كه هیچ گونه عمل جراحی نمی توان برای آنان انجام داد نیز كاربرد دارد .
تركیب این روش با لیزر فركشنال می تواند نتیجه را باز هم بهتر كند .در هرصورت نباید انتظار بهبودی صد در صد را داشت و بسته به نوع اسكار تكرار در جلسات بین 2تا 5 ماه جلسه می باشد .

تزریق چربی یك روش جدید و امیدوار كننده برای درمان اسكار های سوختگی می باشد دیده شده است تزریق چربی در بافت اسكار سوختگی، بهبود قابل توجهی در جنس و كیفیت پوست ، رنگ پوست الاستیسته ، ضخامت و نرمی پوست ایجاد می كند .

در افراد كه دچار سوختگی صورت شده اند و چشم و یا دهان انها دچاركشیدگی به یك سمت و چسبندگی چانه به گردن و یا كشیدگی پره بینی شده اند تزریق چربی می تواند روش بسیار موثر و راحتی برای بهبود وضعیت آنان باشد. در این روش علاوه بر حذف هزینه های سنگین جراحی ،عدم نیاز به بستری نیاز به دوره نقاهت طولانی نیز ندارد .

نویسنده:دکتر علی کربلایی خانی
مشاوره های سوختگی فقط بصورت حضوری امکان پذیر است برای مشاوره حضوری با شماره های زیر تماس بگیرید.
مشاوره در تهران
09128382219
مشاوره در کرج
09128092958